Dobrze dobrane chłodziwo do wiercenia w stali przesądza o tym, ile otworów zrobi jedno wiertło, zanim straci twardość, i czy detal z hali konstrukcji stalowych albo z linii dostawcy automotive trafi na malowanie bez śladów rdzy. Olej, emulsja i ciecz syntetyczna pracują w otworze zupełnie inaczej. Wiertło HSS potrzebuje czegoś innego niż narzędzie węglikowe, a o wyborze cieczy chłodząco-smarującej decydują gatunek stali, głębokość otworu i sposób jej podawania.
Chłodziwo do wiercenia w stali pełni cztery funkcje jednocześnie: odprowadza ciepło, smaruje ostrze, wypłukuje wióry z otworu i chroni detal przed korozją. W strefie skrawania temperatura przekracza 600°C, a tarcie wióra o rowki wiertła dokłada ciepła przy każdym obrocie.
Wiercenie stali bez chłodzenia kończy się przegrzaniem wiertła, utratą jego twardości i niedokładnym wymiarem otworu. W produkcji seryjnej przekłada się to na częstszą wymianę narzędzi i więcej braków.
Obróbka skrawaniem: co to jest? Toczenie, frezowanie i wiercenie w pigułce
Do wiercenia w stali stosuje się trzy grupy cieczy: oleje obróbcze niemieszalne z wodą, emulsje olejowo-wodne oraz chłodziwa syntetyczne i półsyntetyczne. Zasada jest prosta: im więcej oleju w cieczy, tym lepiej smaruje, a im więcej wody, tym skuteczniej chłodzi.
| Rodzaj | Chłodzenie | Smarowanie | Najlepiej sprawdza się przy |
|---|---|---|---|
| Olej obróbczy | słabe | bardzo dobre | głębokim wierceniu, gwintowaniu, stali nierdzewnej |
| Emulsja | dobre | dobre | seryjnym wierceniu na obrabiarkach i CNC |
| Półsyntetyk | bardzo dobre | średnie | obróbce uniwersalnej, gdy potrzebny jest kompromis |
| Syntetyk | najlepsze | słabsze | wysokich prędkościach skrawania i szlifowaniu |
Olej do wiercenia tworzy najtrwalszą warstwę smarną, dlatego wygrywa tam, gdzie ostrze pracuje pod największym naciskiem: w głębokich otworach, przy gwintowaniu, rozwiercaniu i obróbce stali trudnoskrawalnych. Stosuje się go bez rozcieńczania, a wersje z dodatkami EP (extreme pressure) przenoszą wysokie naciski na krawędzi tnącej. Słabą stroną oleju jest niska przewodność cieplna, więc odbiera ciepło gorzej niż ciecze wodne. Kłopot sprawia też detal, z którego oleistą warstwę trzeba usunąć przed malowaniem. W zakładach konstrukcji stalowych robi się to wodnym odtłuszczaczem, takim jak nasz Eco Steeler, przeznaczony do mycia maszyn i konstrukcji stalowych. Działa na zimno w rozcieńczeniu 1:10-1:40 i jest biodegradowalny w ponad 90%.
Emulsja jest najczęściej stosowanym chłodziwem do wiercenia w stali na wiertarkach stołowych, centrach obróbczych i maszynach CNC, bo łączy dobre chłodzenie z dobrym smarowaniem. Powstaje z koncentratu zawierającego olej emulgujący, emulgatory, inhibitory korozji, biocydy i środki przeciwpienne. Koncentrat rozcieńcza się wodą do typowego stężenia 5-10%, a przy głębokim wierceniu do 8-12%. Gotowa ciecz ma mleczny kolor i w wielu warsztatach funkcjonuje pod nazwą handlową Emulgol. Koncentrat wlewa się zawsze do wody, nigdy odwrotnie, bo odwrotna kolejność daje niestabilną emulsję.
Chłodziwo syntetyczne nie zawiera oleju mineralnego i najlepiej ze wszystkich typów odprowadza ciepło, dlatego dobrze znosi wysokie prędkości skrawania. Jest wodnym roztworem związków organicznych i nieorganicznych, tworzy przezroczystą ciecz, łatwiej się filtruje i dłużej zachowuje stabilność. Ceną jest słabsze smarowanie, więc przy ciężkim wierceniu stali stopowej syntetyk ustępuje olejowi. Półsyntetyki zawierają w koncentracie 5-30% oleju mineralnego i tworzą mikroemulsję, która łączy cechy obu grup.
Chłodziwo do wiercenia w stali dobiera się według trzech kryteriów: gatunku stali, materiału wiertła i głębokości otworu. Im twardsza stal i głębszy otwór, tym więcej smarowania potrzeba. Im wyższa prędkość skrawania, tym ważniejsze staje się chłodzenie.
| Sytuacja | Zalecane chłodziwo |
|---|---|
| Stal konstrukcyjna (np. S235, S355), otwory płytkie i średnie | emulsja 5-10% lub chłodziwo syntetyczne |
| Stal stopowa i ulepszana cieplnie | emulsja o podwyższonym stężeniu lub półsyntetyk z dodatkami EP |
| Stal nierdzewna | emulsja 8-12% z dodatkami EP albo olej z dodatkami EP |
| Głębokie wiercenie | olej obróbczy z dodatkami EP lub emulsja 8-12% |
| Gwintowanie po wierceniu | olej do gwintowania lub pasta |
Materiał wiertła zmienia sposób chłodzenia. Wiertło HSS chłodzi się zawsze, bo stal szybkotnąca po przegrzaniu traci twardość. Wiertło z węglika spiekanego (VHM) lepiej znosi wysoką temperaturę, ale źle reaguje na szok termiczny, dlatego wymaga nieprzerwanego i obfitego strumienia chłodziwa. Przerywane polewanie rozgrzanego węglika prowadzi do mikropęknięć i wykruszeń krawędzi.
Liczy się również sposób podawania cieczy. W wiertłach z kanałami wewnętrznymi chłodziwo trafia przez narzędzie prosto na ostrze i skuteczniej wypłukuje wióry z dna otworu. Przy ciśnieniu powyżej 70 bar potrzebna jest ciecz o niskiej skłonności do pienienia, zgodna z zaleceniami producenta obrabiarki.
Chłodziwo do obróbki skrawaniem — jak wybrać odpowiedni rodzaj do CNC, tokarki i wiertarki?
CarboLoy to nasz syntetyczny koncentrat cieczy chłodząco-smarującej, stosowany jako 4-5% roztwór wodny. Opracowaliśmy go do szlifowania węglików spiekanych, żeliwa i stopów metali kolorowych. W zakładzie, który wierci stal narzędziami VHM, pracuje więc przede wszystkim na szlifierkach narzędziowych, gdzie ostrzy się i regeneruje wiertła węglikowe.
Jego wyróżnikiem jest blok inhibitorów, który eliminuje lub znacząco ogranicza wypłukiwanie kobaltu z węglików spiekanych. Kobalt stanowi spoiwo dla węglików wolframu, tytanu, tantalu i niobu. Tanie chłodziwa z alkanoloaminami wiążą go chemicznie i osłabiają strukturę ostrza od powierzchni. Pozostałe parametry:
Dla służb BHP to istotny argument, bo z receptury usunęliśmy składniki, które w konwencjonalnych chłodziwach budzą najwięcej zastrzeżeń. Bezpośrednie zastosowanie preparatu przy wierceniu stali zależy od operacji. Przy płytkich otworach i wysokich prędkościach chłodziwo syntetyczne chłodzi najlepiej, natomiast przy głębokim wierceniu brakuje mu smarności oleju. Przydatność do konkretnego procesu potwierdzamy próbą technologiczną, którą planujemy razem z zakładem.
Woda dobrze chłodzi, ale nie smaruje i powoduje rdzewienie stali, dlatego nadaje się tylko do awaryjnego wiercenia pojedynczych otworów. Wrze w 100°C, więc przy kontakcie z rozgrzanym ostrzem szybko odparowuje. Domowe mieszanki polecane na forach, takie jak woda z mydłem, olej silnikowy rozbełtany w wodzie albo olej roślinny z naftą w proporcji 1:4-1:5, nie zawierają inhibitorów korozji ani biocydów. W zbiorniku szybko się psują, a detale pokrywają się nalotem rdzy. Przy drobnych pracach serwisowych lepiej sprawdza się spray do wiercenia. W produkcji seryjnej rozsądnym wyborem pozostaje wyłącznie profesjonalna ciecz chłodząco-smarująca.
Chłodziwo wodne zachowuje skuteczność tylko wtedy, gdy regularnie kontroluje się jego stężenie, pH i czystość. Korozja detali, piana i nieprzyjemny zapach na hali to zwykle skutek zaniedbania tych parametrów, a nie wada samej cieczy.
| Parametr | Wartość docelowa | Sposób kontroli |
|---|---|---|
| Stężenie | zgodne z kartą produktu, dla emulsji zwykle 5-10% | refraktometr, minimum raz w tygodniu |
| pH | 8,5-9,5, optymalnie około 9 | paski lub pH-metr; poniżej 8,0 rośnie ryzyko korozji i rozwoju bakterii |
| Twardość wody zarobowej | 5-20°dH | zbyt twarda woda destabilizuje emulsję i daje osady |
| Zanieczyszczenia | brak oleju obcego i opiłków | separator oleju i filtracja |
Zadbana ciecz pracuje w układzie 6-12 miesięcy, a przy dobrej konserwacji nawet do 24 miesięcy. Każda wymiana mniej oznacza niższy koszt koncentratu, mniej odpadu do utylizacji i krótszy przestój obrabiarki.
Z perspektywy operatora wybiera się chłodziwa niepalne, o niskim zapachu, bez chloru, boru i formaldehydu, które nie podrażniają skóry ani dróg oddechowych. Formuły biodegradowalne według OECD 301B dodatkowo upraszczają gospodarkę odpadami. Ciecz dobieramy indywidualnie do parku maszynowego i obrabianych gatunków stali, licząc koszt eksploatacji całego układu, a nie tylko cenę litra koncentratu.
Mgła olejowa i szkodliwość chłodziw: jak chronić operatorów CNC?
Mgła olejowa i szkodliwość chłodziw: jak chronić operatorów CNC? Mgła olejowa, czyli
Rodzaje korozji metali i jak im skutecznie zapobiegać w przemyśle Korozja metali
Jak zabezpieczyć metale przed korozją? Sprawdzone metody ochrony krok po kroku Ochrona
Chłodziwo do obróbki skrawaniem — jak wybrać odpowiedni rodzaj do CNC, tokarki
Potrzebujesz pomocy w doborze odpowiedniego preparatu lub rozwiązania technicznego? Napisz do nas, a pomożemy dobrać produkt do Twojego procesu.